bedenkingen na een sesshin

Zondag 13 maart, bedenkingen na een Sesshin …

Wat men er ook over moge denken, hoe wereldvreemd sommige mensen het ook mogen vinden, een sesshin of periode van intense zenmeditatie is een bijzonder krachtige praktijk om in contact te komen met de volle werkelijkheid van ons eigen leven. De stilte doet de waas, die in ons dagelijks doen en laten rond ons bewustzijn hangt, met trefzekerheid oplossen en brengt ons in contact met wat daaronder schuil gaat. Wie zijn we, wat willen we, hoe verhouden we ons met onze geliefden, met onze collega’s op het werk, wat betekent ons leven, wat gebeurt er wanneer we sterven, hoe bieden we het hoofd aan onze dagelijkse problemen, wat kunnen we voor anderen betekenen ? … zaken die er werkelijk toe doen en die ons leven ten diepste bepalen ; ze komen ons haarscherp voor de geest zonder mogelijkheid om ze te ontwijken of ervan weg te lopen.

En toch, de vinger leggen op de diepste kern waarrond deze praktijk uiteindelijk draait, is een hachelijke onderneming. Hoewel ze al het boven genoemde kan insluiten, overstijgt ze het evenzeer. Daarnaast gedijt zen, zoals trouwens alle spirituele praktijken, in een menselijke omgeving. Ze kan in dat opzicht ook het meest banale kan insluiten. Ook gemeenschappen van mensen die zen beoefenen zijn niet vrij van al wat kleinmenselijk is. Daar horen ook alle verhalen bij van intriges, jaloezie, begeerte, eerzucht, hebzucht en noem maar op. En tegelijk verweeft zich met dit banale ook het diepmenselijke en het absoluut onnoembare transcendente. ‘Laat ons leven in troebel water met de zuiverheid van een lotus’ wordt aan het eind van de oryoki ceremonie (rituele maaltijd op retraites) gereciteerd. Heel toepasselijk en raak is deze zinsnede in die context.

Eén van de grootste misvattingen over zen is ongetwijfeld de zweem van ‘wereldvreemdheid’ die er bij de ‘publieke opinie’ rond hangt. Zen als vlucht voor het leven is ook een kanjer van een valkuil voor mensen die het beoefenen. Hoe cynisch kan de paradox zijn ; wat in het leven werd geroepen als ‘vlijmscherp zwaard om alle illusies te doorklieven’ en op die manier alle mensen te ‘bevrijden’ (dit is ten diepste bij de realiteit van hun leven zelf te brengen), wordt aldus bron van exotisme en vlucht uit de werkelijkheid. Ze zijn zo te herkennen, de nieuwe zenridders die zich het hoofd kaal scheren, tuk zijn op rituele kledij of attributen of zich op andere wijze een ‘zen- imago’ aanmeten als vlucht voor het onbehagen met hun eigen leven en/of de vervreemding en onvrede die ze ervaren ten opzichte van de dagdagelijkse realiteit ervan.

Nog zo’n hardnekkige mythe is dat roshi’s en sensei’s (zenleraren) vrij zouden zijn van ‘ego’, vrij van lijden, vrij van alles wat het leven onaangenaam en complex maakt. En ‘vrij van’ wordt dan meestal niet geïnterpreteerd in de zin van ‘het overkomt hen niet’ maar wel in die van ‘het kan hen niet (meer) deren of raken’ of ‘ze overstijgen het volledig’. Een soort hocus-pocus figuren die voor al hun problemen, hoe diep ook, een medicijntje uit hun figuurlijke hoed kunnen toveren en floep – weg probleem.

Een goede reden waarom veel mensen met een minimum aan gezond verstand afhaken bij het horen van het woord zen of althans denken dat het niks voor hen is. Het is volgens mij ook één van de redenen waarom zen dan ook wel vaker in het kastje van onaardse en wereldvreemde praktijken wordt gesorteerd. Terzijde moet daarbij vermeld worden dat veel mensen natuurlijk ook maar al te vaak horen wat ze graag horen en zien wat ze graag zien. Eens netjes verwijderd in het gene of andere afvalhoekje lijkt zen dan ook geen bedreiging meer die de dikke muren rond de ‘veilige haven’ van hun keurig opgebouwde ikje wel eens zachtmoedig zou kunnen slopen.

Maar laat ons duidelijk zijn : gerealiseerde zenleraars – en leraressen of laat ons in ruimere zin spreken over ‘verlichte mensen’ zijn helemaal niet vrij van lijden, niet van diepe twijfel of onzekerheid, ook niet van de verleidingen van begeerte, hebzucht en het hele zootje ondeugden die in een mens schuil gaan. Als er al een verschil is met andere mensen, dan is het volgens mij dat ze er in het beste geval op een andere wijze mee omgaan. Het lijkt me alsof diegenen die ik een beetje ken en waar ik naar opkijk de automatisch ingesleten mechanismen om de onaangename en moeilijke zaken van het leven te verdoezelen of te ontwijken op de één of andere wijze hebben ontmanteld. Ze hebben hun overlevingsmechanismen binnenste buiten gekeerd door de (vaak schadelijke en splijtende) onbewuste primaire reflexen, die zo eigen zijn aan zelfbehoud, niet in acties, gedachten of woorden uit te leven. In plaats daarvan zijn ze in staat om zich juist daarin onder te dompelen en zich daaraan ten volle over te geven. Telkens opnieuw leggen ze de bereidheid aan de dag om zelf als het ware innerlijk te sterven aan wat hen op het eerste gezicht als persoon bedreigt om juist doorheen dat proces nieuw en dieper leven te vinden. Dit nieuw en dieper leven maakt hen niet vrij van hun unieke persoonlijkheid, maar doet die persoonlijkheid juist in haar volle glorie stralen omdat ze het perspectief aanneemt van het veel ruimere en onpeilbare waarvan ze een manifestatie is. Daardoor zijn ze ook in staat om alles en iedereen als het ware te omarmen, dit is zonder oordeel te aanvaarden. Precies daarom zijn het mensen die een grote aantrekkingskracht kunnen uitoefenen op andere mensen. En tegelijk kan een ontmoeting met hen erg confronterend zijn, omdat hun aanwezigheid ons als van nature uitnodigt om diep in onze eigen ziel te kijken.

Voor zover ik er iets van begrepen heb, is het proces dat deze mensen gaan, hoewel er een cruciaal kantelmoment in terug te vinden is, ook nooit eindigend en oneindig verfijnbaar.

Maar wat wil ik eigenlijk of uiteindelijk zeggen ? Niets anders dan wat al eeuwen gezegd wordt door mensen die deze weg ten volle zijn gegaan in veel verschillende tradities : alles is in onszelf gelegen en toch moeten we duizend maal duizend maal sterven om onszelf steeds vol-lediger terug te vinden. Met volle aandacht en overgave verwijlen in stilte is een bijzonder krachtige praktijk om die weg te gaan, los van enige dogmatische overtuiging, binding aan een religie of welke conceptuele ingesteldheid dan ook. Niemand kan dit voor ons doen, we kunnen wel leren van mensen die ons voorgegaan zijn of met ons meegaan op deze weg. Het is een moeilijke maar een rijke en zinvolle weg. Omdat ze moeilijk is en we als mens verbonden zijn met alle levende wezens, is het een weg die enkel in verbondenheid kan gerealiseerd worden.

Zen, indien authentiek en met kennis van zaken overgeleverd van meester op aspirant, is een heel waardevolle praktijk die ons ten diepste in contact kan brengen met het  absoluut onnoembare mysterie van ons eigen leven. Maar het is lang niet de enige weg en wellicht ook niet voor alle mensen de meest geschikte.

ManjushriMogen deze woorden een warme uitnodiging zijn voor alle mensen die zich tot zo’n authentieke weg aangetrokken voelen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s